Mở đầu về Tài chính hành vi Behavioral Finance P1

Các trụ cột của lý thuyết tài chính như Lý thuyết danh mục đầu tư của Harry Markowitz, Mô hình định giá tài sản CAPM của John Lintner và William Sharpe (Nobel 1990), Lý thuyết chênh lệch giá của Miller và Modigliani, Mô hình Black-Scholes (Nobel 1997)… đều dựa trên nền tảng của Lý thuyết Thị trường hiệu quả (EMH – Efficient Market Hypothesis) được phát triển bởi Giáo sư Eugene Fama tại University of Chicago Booth School of Business trong luận văn tiến sỹ của mình vào đầu những năm 1960. EMH cơ bản được hiểu là giá cả hiện tại đã phản ánh hết các thông tin hiện có trên thị trường, cho nên việc nghiên cứu phân tích kĩ thuật thậm chí phân tích cơ bản là vô nghĩa trong việc đánh bại thị trường. 

Thực tế cho thấy các lý thuyết và mô hình trên khó giải thích được một cách trọn vẹn các cuộc khủng hoảng của thị trường tài chính. Dựa trên giả định cơ bản là thị trường không thể luôn luôn đúng, Daniel Kahneman và những thế hệ kế cận như Robert J. Shiller (Nobel 2013),… đã xây dựng và phát triển Tài chính hành vi thành một đối trọng với những lý thuyết Tài chính chuẩn tắc.

Các nhà tâm lý học nhận thức Daniel Kahneman và Amos Tversky được xem là cha đẻ của tài chính hành vi. Kahneman và Tversky tập trung nghiên cứu khuynh hướng thiên lệch nhận thức  khiến con người có hành vi phi lý trí không thể dự đoán. 

Tài chính hành vi tiếp tục được phát triển bởi Richard Thaler đạt giải Nobel về kinh tế. Sự kết hợp của kinh tế học và tâm lí học hành vi đã tạo nên lĩnh vực Tài chính hành vi đầy mới mẻ nhằm lí giải những hành động phi lí trí của con người trong thị trường tài chính.

Dưới đây là một số chắt lọc về khuynh hướng Bias hành vi của con người cùng những luận giải dưới góc độ Trading và đầu tư giúp nhà đầu tư nhận biết những khuynh hướng này để cải thiện hiệu quả kết quả giao dịch và đầu tư của mỗi cá nhân

1.Khuynh hướng xác nhận Confirmation Bias

Khuynh hướng này có nghĩa là một nhà đầu tư có xu hướng tìm kiếm thông tin hỗ trợ cho niềm tin, quan điểm trước đó của anh ta. Não bộ anh ta sẽ chỉ lọc các thông tin có chọn lựa và chú ý đến các dữ liệu ủng hộ quan điểm của mình trong khi không quan tâm đến các thông tin khác. Do đó, điều này sẽ đem đến cho nhà đầu tư một bức tranh không đầy đủ, tầm nhìn hạn hẹp bởi vì những thông tin một chiều. Từ đó nhà đầu tư trở nên quá tự tin và yêu thích vị thế của mình ngay cả khi thị trường bắt đầu đi ngược với phán đoán của anh ta. Nhà đầu tư rời bỏ lệnh dừng lỗ bởi tin vào nhận định của mình trước đó. Nhưng thị trường luôn luôn đúng, nó không hề biết đến vị thế hay quan điểm của bạn. Và tài khoản giao dịch sẽ hứng chịu thua lỗ lớn. Để tránh khuynh hướng xác nhận, nhà đầu tư cần nhìn được bức tranh toàn cảnh, nghiên cứu đầy đủ thông tin cả tốt lẫn xấu liên quan đến khoản đầu tư của chính mình với một TƯ DUY MỞ. Và không bao giờ được quên dùng lệnh dừng lỗ. Nó sẽ bảo vệ bản khỏi thảm hoạ khi ý tưởng ban đầu của bạn đã sai.

Ví dụ:

-Khi một nhà đầu tư quá yêu thích một mã cổ phiếu XYZ, anh ta chỉ lọc các thông tin “tích cực” để xác nhận quan điểm của mình, thậm chí thù ghét những ai đưa ra quan điểm trái nghịch.

-Đối với các nhà đầu tư dự án ABC với hứa hẹn tương lai tươi sáng, anh ta cũng phản ứng y hệt, chỉ chắt lọc các thông tin ủng hộ dự án, phớt lờ hoặc căm ghét các quan điểm trái nghịch rằng những tương lai đó chỉ đang TRÊN GIẤY VẼ mà thôi.

– Tiếp theo chúng ta sẽ xem xét Tâm Lý của một người chơi lô đề để thấy khuynh hướng xác nhận này. Anh A một lần nhìn tờ cáo phó một người đã qua đời tuổi 79, sau đó kết quả lô đề về đúng con số 79 anh ta bắt đầu có niềm tin sai lầm rằng Kết quả lô đề và số tuổi người mới qua đời có mối liên hệ với nhau dù rằng đó chỉ là những kết quả ngẫu nhiên, không tương quan. Nếu lần sau anh ta lại nhìn thấy một tờ cáo phó khác và đánh đề nhưng không trúng, anh ta lại cho rằng đó là không may mắn hoặc phớt lờ kết quả đó. Tóm lại, anh ta chỉ tìm các kết quả và sư kiện nhằm XÁC NHẬN mối tương quan giữa tuổi người mới mất và con số đề mà thôi. Điều này đúng cho tất cả từ việc nhìn biển số xe, con số cuối trong Series đồng tiền để chơi bạc. Đây chính là TÂM LÝ của kẻ cờ bạc.

-Cuối cùng chúng ta sẽ xem xét ví dụ trong đời sống để thấy người ta lợi dụng khuynh hướng này để nhồi nhét các tri kiến sai lầm như thế nào. Nó không chỉ đúng trong tài chính, đầu tư mà còn đúng cả trong các hiện tượng xã hội khác.

Anh A sau khi gặp một chuỗi các sự kiện xấu, bất như ý (mất tiền, tai nạn, bệnh tật…) thì một ông thầy B cài đặt một niềm tin như sau “Do anh A không giải hạn”. Dần dà, anh A bắt đầu có niềm tin rằng vận hạn xui xẻo trong đời là do anh ta không cầu cúng, lễ lạt. Thú vị hơn, có những nhà đầu tư trước khi mua cổ phiếu cũng cầu cúng mong cho kết quả thuận lợi. Đó là tri kiến sai lầm giữa nguyên nhân và kết quả. Một kết quả đầu tư tốt và bền vững luôn xuất phát từ những tri thức đúng đắn hay những hạt giống đúng đắn. Nếu bạn ngẫu nhiên có kết quả tốt nhưng không dựa trên nền tảng nào thì đơn giản đó chỉ là ĂN MAY. Và sự ăn may không bao giờ có thể kéo dài về dài hạn. Thậm chí ăn may còn giết hại bạn trên con đường dài.

Tóm lại, để nhận biết Khuynh hướng xác nhận này thì nhà đầu tư nên

-Nhận biết về khuynh hướng này vì ai cũng có.

-Tư duy mở, tiếp nhận các quan điểm trái nghịch để có bức tranh tổng thể.

-Luôn luôn đặt câu hỏi khi ai đó đưa ra một quan điểm, một niềm tin là NÓ CÓ ĐÚNG HAY KHÔNG? Điều gì là thực? Thực hành, kiểm định các hành động và kết quả khoa học để kiểm tra niềm tin đó.

– Trong Trading và đầu tư thì luôn dự phòng cho khả năng niềm tin, quan điểm trước đó của bản thân hoàn toàn có thể sai.

(Còn tiếp)
Tham gia Cộng Đồng SMART TRADER trao đổi, học tập các kiến thức về Trading và đầu tư bổ ích
https://www.facebook.com/groups/464640597385303/

Diễn đàn Offline SMART TRADER TALK

SMART TRADER TALK

 

 

 

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *